Lees en huiver: Homo Deus van Yuval Noah Harari

‘Een kleine geschiedenis van de toekomst’ is de verrassende ondertitel van Harari’s tweede boek, waarin hij schrijft over de geschiedenis zoals we die kennen en daarna zoals ons die wellicht te wachten staat. ‘Ons’? Maar bestaat de mensheid dan nog wel? En is deze titel niet een contradictio in terminis? Want kan de toekomst wel een geschiedenis hebben? Kunnen we schrijven en vertellen in de voltooid toekomende tijd? 'Homo Deus' is een helder geschreven boek, maar tegelijkertijd is het ongelooflijk verwarrend – voor de lezer welteverstaan.

Alles in mij verzette zich tegen de ontwikkeling van de geschiedenis zoals Harari die beschrijft. Zo voer hij uitvoerige argumenten aan die bewijzen dat God en godsdiensten, daarbij inbegrepen de god Geld, absoluut niet bestaan. Christendom, Jodendom, Islam, boeddhisme, niets dan mythen en verhalen. Maar in dit boek komt hij met een belangrijk ander punt, namelijk de economie. Die andere god dus: Geld. Om de economische situatie in de wereld in stand te houden, mag die alleen maar groeien. Daarvoor zijn er op onze aarde drie hulpbronnen, namelijk grondstoffen, energie en kennis. Punt is dat de grondstoffen op raken, hoger energiegebruik catastrofaal is voor het leven op aarde, dus blijft alleen nog meer en hogere kennis.

En waar komt die kennis vandaan? Harari voert vervolgens overtuigende bewijzen aan voor weer een nieuwe god, weer een nieuwe godsdienst, namelijk de computer en het verzamelen van data: het dataïsme. Hij beschrijft talloze situaties waarvan je als argeloze lezer kunt denken: prima, daar hebben we alleen maar gemak van. Een eenvoudig voorbeeld: automobilisten krijgen per computer informatie over de situatie op de weg. Route A en B leiden naar hetzelfde knooppunt. Route A: enorme files. Route B: geen files. Wat doet het programma? Het zegt niet dat op B alles rustig is (het systeem voorziet de gevolgen!) maar waarschuwt slechts de helft van de weggebruikers dat je op B rustig door kunt rijden. Geen mens heeft hier de hand in gehad, het programma handelt automatisch. Natuurlijk heeft een mens het programma gemaakt, maar het heeft zichzelf verder ontwikkeld. Dat is een gunstig feit.

Maar doorgedacht, volgens de methode Harari, wekt dit eenvoudige voorbeeld angstige vermoedens. Harari houdt zijn lezers handig bij de les: na een aantal griezels van voorbeelden, schrijft hij: Ja, maar. En dan volgt er een aantal geruststellende beweringen. Ja, maar, het is natuurlijk mogelijk dat. Aan het eind van het boek hebben die geruststellende woorden heel wat minder kracht. We hebben dan een aantal argumenten en beweringen achter de rug die alleen om de omvang van de tekst al onmogelijk hier zijn aan te halen. Hij zegt dan onder andere dat alle toekomstscenario’s natuurlijk mogelijk zijn en dat het geen ‘voorspellingen’ zijn. Maar het is toch heel moeilijk om afstand en voor afscheid te nemen van zijn toekomstvisie. Ik kan niets anders zeggen dan: leest u het zelf. En huiver!

Homo Deus is hier te bestellen voor €24,99

Lees meer »