Recensie Riet de Jong | Wilfried Uitterhoeve - De zaak Oldenbarnevelt

Wilfried Uitterhoeve

DE ZAAK OLDENBARNEVELT, VAL, PROCES EN EXECUTIE

Op donderdag 17 januari werd in Wouters Winkel het nieuwste boek van Wilfried Uitterhoeve gepresenteerd. Deze jurist/historicus heeft een gedegen maar uiterst boeiend boek geschreven over een icoon uit onze vaderlandse geschiedenis. Het boek ziet er uitdagend mooi uit, prachtig papier, ligt fijn in je handen. Het wekt het verlangen er onmiddellijk in te beginnen. En zo geschiedde het.

Het leven van Oldenbarnevelt kende vele facetten, ook de tijd waarin hij leefde en werkte was niet eenvoudig. Hij werd geboren in 1547, dus kort voor het begin van de 80-jarige oorlog, 1568 – 1648 en zijn volwassen leven speelde zich dus af in een roerige tijd.

De auteur geeft in de eerste twee hoofdstukken een overzicht van zijn leven en van de maatschappelijke ontwikkelingen tot hij als advocaat een rol begon te spelen in de politiek en het bestuur van het land. Deze tijd ligt ver achter ons, maar de afbeeldingen van personen en gebouwen op bijna elke linker pagina, geven de lezer  een verhelderende illustratie van de tekst. De personen die een belangrijke rol speelden in de geschiedenis en het leven van Oldenbarnevelt komen hierdoor tot leven.

Vanaf hoofdstuk 3 wordt de lezer in de politieke verwikkelingen gedompeld. Mijn eerste indruk was dat er in wezen maar heel weinig veranderd is in de loop van de geschiedenis: de belangrijkste drijfveren waren toen macht en godsdienst, en ook op de dag van vandaag spelen die twee facetten, naast geld natuurlijk, een belangrijke rol. Daarbij komt dat het protestantisme veel verschillende opvattingen kent die vaak met elkaar in de clinch liggen. Predestinatie was een geschilpunt, en de remonstranten en contraremonstranten, daarbij de rekkelijken verschilden van mening. Vaak gebeurde het ook dat twee hoogleraren theologie van dezelfde universiteit er verschillende meningen op na hielden en daarover uitvoerig discussieerden.

Ook de politiek maakte gebruik van deze verschillen: de politieke tegenhanger van Oldenbarnevelt was Maurits. De relatie tussen deze twee zwaargewichten wordt uitvoerig uiteengezet. Was Maurits uit op meer macht? En hoe reageerde Oldenbarnevelt daarop? Was er sprake van landverraad? Hoogverraad?

Uiteindelijk leidde dat tot een rechtszaak. Een ongewone gang van zaken voor een Nederlandse lezer van vandaag. Natuurlijk zijn we allemaal op de hoogte van het vonnis, maar hoe het werd uitgevoerd en wat er mee samenging maken dit stuk geschiedenis tot een heel bijzondere leeservaring.

Ook andere bekende Nederlanders komen zijdelings in de belangstelling, zoals Hugo de Groot, en natuurlijk de dichter Vondel die een hartstochtelijk aanhanger was van Oldenbarnevelt en het prachtige gedicht ‘Het stoksken van Oldenbarnevelt’ schreef.

Mocht de lezer niet alles duidelijk zijn geworden, dan is daar het laatste hoofdstuk  ‘Enkele nabeschouwingen’ waarin de auteur op een verhelderende manier vaag- en onzekerheden oplost.

Een interessante studie van een precaire tijd, naast veel leesplezier voor de geïnteresseerde lezer.

 

Riet de Jong-Goossens

Nijmegen, 29-01-2019