Het eeuwige leven - Bert Ummelen (1948-2021)
EEN ERUDIETE KRANTENMAN IN DE GOUDEN JAREN VAN DE DAGBLADJOURNALISTIEK, DIE ZICH PAS LAAT IN ZIJN LEVEN EEN ECHTE SCHRIJVER VOELDE Hij werd beschouwd als 'de huiskamergeleerde' van dagblad de Gelderlander, schreef een oeuvre aan prachtige journalistieke verhalen bijeen, had een groot hart voor de krant, was zes jaar correspondent in Washington, las en wist veel, maar zijn hele leven lang zou journalist Bert Ummelen twijfelen of wat hij deed en schreef wel goed genoeg was. 'Zijn leven werd getekend door een strijd om erkenning', zegt zijn zoon Stephan. Bert Ummelen overleed op 18 juni, 72 jaar oud, aan kanker. Veel sprekers op zijn uitvaart kenschetsen hem als 'erudiet', vertelt Stephan. Oud-collega Rob Vunderink: 'Hij dacht niet gering over zichzelf maar was tegelijkertijd onzeker. Hij vergeleek zichzelf constant met anderen, terwijl hij hun in kennis vaak de baas bleek.' Bert, die werd geboren in Eindhoven, was voorbestemd om onderwijzer te worden; zijn vader, chef bij Philips en afkomstig uit een arbeidersfamilie, vond schrijven geen echt vak. Na de kweekschool studeerde hij korte tijd psychologie en werd toen alsnog journalist. Van onderwijsredacteur bij het Eindhovens Dagblad klom hij in 1990 op tot adjunct-hoofdredacteur van de Gelderlander, in een periode die hij, in een terugblik op zijn carrière, omschreef als 'de gouden jaren van de dagbladjournalistiek'. Hij werd Amerika-correspondent op voorwaarde dat hij daarna terug mocht keren op zijn post. Maar zes jaar later was de hoofdredacteur weg, het dagblad van eigenaar gewisseld, zijn oude plek vergeven en hadden bezuinigingsrondes zijn krant onherkenbaar veranderd. Hij hield het nog een paar jaar vol als chef opinie, daarna vertrok hij, zonder afscheid. Hij ging verder als publicist en schreef mee aan boeken. Een daarvan, 'Onvoltooid verleden', schetst (hoe symbolisch) de verhalen van oudere mannen die na een drukke carrière zijn gestopt en zich afvragen wat dat met hun zelfbeeld doet. Een maand voor zijn dood verscheen 'Melancholia', een bundel met vijf verhalen waarin oud-collega Martin Rep onmiskenbaar Bart teruglas: 'Een man die zijn eigen, onbegrepen weg gaat, die niet omziet in wrok maar wel heeft moeten leren leven met de rafelranden die het verleden heeft nagelaten. Hij was trots op het boek, hij had dan wel niet als schrijver geleefd, zei hij tegen me, maar hij zou wel als een schrijver sterven.' Bert was heel gedreven zegt Rep, maar sociaal onhandig: 'Het ging nooit over persoonlijke dingen, maar altijd over het volgende artikel op plan voor de krant.' Die gedrevenheid eiste ook in het gezinsleven zijn tol: op zijn sterfbed erkende hij dat hij voor zijn drie zoons - Marijn, Stephan en Sander - nooit de vader was geweest op wie ze recht hadden gehad. Stephan vertelt over het cadeau dat hij zijn vader op diens 71ste verjaardag had gegeven: het voorstel om elkaar brieven te gaan schrijven. 'Ik heb de emotionele verbinden met hem altijd gemist. Het was mijn manier om die onaangeraakte diepgang via het schrijven, immers zijn manier van communiceren, te onthullen. Voordat het te laat was.' 'Ik heb me veel te veel laten leiden door de drift ertoe te doen', schreef Bert Ummelen in een van zijn brieven. 'Het is onherhaalbare tijd.' En: 'Kun je achtergehouden liefde alsnog versturen, net doen alsof de post vertraagd is?' Zo leerden de zoons uiteindelijk een andere kant van hun vader kennen en veranderde de pen waarmee hij zijn emoties altijd had afgeschermd in de laatste fase van zijn leven in een boodschapper van nooit eerder uitgesproken liefde. --- Dit bericht verscheen zaterdag 24 juli in De Volkskrant en is geschreven door Ellen de Visser.