Column Maarten Asscher: haalt het gedrukte boek het jaar 2084?

De vandaag (27/7/2017) in het Financieele Dagblad verschenen column van Maarten Asscher, directeur van Athenaeum boekhandel, willen wij graag met u delen:

Boek en tirannie

Haalt de Sovjet-Unie 1984?, zo luidde de titel van het beroemde boek van de Russische dissident Andrej Amalrik uit 1969. Het antwoord dat de geschiedenis op die vraag heeft gegeven is formeel ‘ja’, maar in 1991 viel de Sovjet-Unie alsnog uiteen. De genadeloze profetie van Amalrik was een van de boeken die het einde van de Sovjet-tirannie dichterbij brachten.
Dat is de politieke kracht van boeken, maar ondertussen is het voor velen de vraag of het gedrukte boek als cultuurverschijnsel zelf nog een echte toekomst heeft. Oftewel: haalt het boek 2084?
Als je het aan een bankier vraagt, zal die ontkennend antwoorden, en plannen voor een nieuwe uitgeverij kunnen bij kredietverschaffers dan ook niet zo gemakkelijk meer op steun rekenen. Als je het aan een uitgever vraagt, zal die bevestigend antwoorden, niet zozeer op rationele gronden als wel op basis van het feit dat het zijn vak en zijn leven is om boeken te maken en dat er in zijn ogen altijd wel plaats zal blijven voor een fonds met werkelijk bijzondere boeken die er voordien nog niet waren.
En als je het aan een schrijver vraagt, dan zal die in veel gevallen zijn schouders ophalen: het gedrukte boek is waar hij of zij van bestaat en het is moeilijk genoeg om daar een succes van te maken, dus hoe meer mensen moeite doen om lezers te motiveren, eventueel in de vorm van digitale versies, des te beter het is.
Het lastigste antwoord laat zich door een boekhandelaar geven, het vak dat ik sinds 2004 uitoefen. Met zijn fysieke winkel is de boekhandelaar al eeuwenlang afhankelijk van de bloei van het gedrukte boek. Ook al houdt hij er in onze tijd een webwinkel op na, met alle gemaksvoordelen van dien voor de klant, toch blijft de boekhandelaar in veel gevallen verantwoordelijk voor de exploitatie van een of meer fysieke winkels, waar een steeds geactualiseerd assortiment wordt gepresenteerd, waar promotiemedewerkers evenementen organiseren en waar aan klanten dag in dag uit een zo aantrekkelijk en inspirerend mogelijke ervaring wordt geboden. Een commerciële vetpot is dat niet, maar dat geldt op veel plaatsen in de culturele industrie.

Sinds een aantal decennia wordt het boekhandelsvak omringd door technologieoptimisten die ons voortdurend de dood van het gedrukte boek, het verval van het lezen en de overbodigheid van boekhandels aanzeggen. Eerst was het de film en daarna de televisie die het boek en de boekhandel zouden vervangen, vervolgens de boekenclubs, de DVD, de CDROM (weet u nog?), het luisterboek, het internet en laatstelijk het e-book en de e-reader. Wanneer je al die doemscenario’s bij elkaar optelt, had het boek intussen al tien keer dood moeten zijn en alle boekhandels in Nederland allang failliet.
Het rare is: het gebeurt maar steeds niet. Over de eerste zes maanden van dit jaar steeg de algemene boekenomzet ten opzichte van vorig jaar weer met 1,6 % en het aantal verkooppunten van boeken in Nederland nam het afgelopen jaar toe van 1300 naar 1350.
Het ziet ernaar uit dat het boek een soort onkruid is. Opgekomen in het midden van de vijftiende eeuw dankzij de even simpele als geraffineerde uitvinding van de boekdrukkunst, heeft het zich in de tussenliggende eeuwen zozeer over de wereld verspreid, dat het niet meer weg te krijgen valt.
Sterker nog: het boek is een van de meest krachtige maatschappelijke en politieke instrumenten gebleken, ook in de strijd tegen onvrijheid, ongelijkheid en tirannie. Dat hebben Amalrik en de zijnen met hun werk als dissidenten wel bewezen.
Het boek en de tirannie: het zijn twee uitersten op de schaal van menselijke beschaving. Het boek laat zich niet zomaar opzij zetten, de tirannie in Rusland helaas ook niet.

Maarten Asscher is directeur van Athenaeum Boekhandel, schrijver en bestuurder van culturele instellingen. Instagram: @mwbasscher

14 jul 17 Column Maarten Asscher Tekst Krant
27-7-2017 Boek en tirannie | Het Financieele Dagblad
https://fd.nl/opinie/1209848/boek-en-tirannie 2/3