Mijn verantwoordelijkheid als recensent kennende heb ik dat niet gedaan, sterker nog: ik heb het boek grondig 'gedeconstrueerd'. Allereerst valt op dat het boek eerder voor literatuurwetenschappers dan voor schrijvers en lezers is geschreven. Hoewel Vaessens zijn best doet om duidelijk te schrijven, veronderstelt hij toch dat de lezer bekend is met wat zich de afgelopen decennia in de literatuurwetenschap heeft afgespeeld. Ook gaat hij ervan uit dat de lezer zijn vooronderstellingen deelt, bijvoorbeeld dat er sinds de jaren negentig sprake is van een 'crisis in de cultuur'. Vaessens is een vertegenwoordiger van de huidige letterkundige elite, en leest als zodanig vorige generaties en andersdenkenden de les. Wat er ook gebeurt, het debat mag niet 'terugleiden naar een wereld waarin een kleine homogene elite mocht zeggen wat mooi en goed was voor iedereen' (p.8).

Wat dan wel? Schrijvers moeten zich van een publiek verzekeren (Vaessens spreekt zelfs regelmatig van een 'achterban'), en dat kan in de laatpostmoderne tijd alleen door de actualiteit te laten doordringen in hun werk. Hij illustreert dit aan romans van zes auteurs (Vernooy, Kellendonk, Zwagerman, Grunberg, Februari, Mutsaers), die een weg zoeken tussen de Scylla van de universele waarden en de Charybdis van ironie en cynisme. Dit is beslist het aardigste deel van het boek, al was het maar omdat het gaat over iets wat je als romanlezer herkent: boeken. Tegelijkertijd blijkt het 'straatrumoer' in deze romans – althans in de versie van Vaessens - vooral getob te zijn over positie kiezen binnen de literaire wereld.

Volgens mij doet het er niet zoveel toe wat er van de buitenwereld doordringt in een roman, maar vooral hoe. Welke eigenschappen van een boek maken dat je het wilt lezen, vroeg Karel van het Reve. Volgens Vaessens zou dat toch vooral zoiets als maatschappelijke urgentie moeten zijn. Ik betwijfel dat. Volgens mij willen de meeste lezers graag juist even weg uit de alledaagse werkelijkheid. En ik lees toch liever Karel van het Reve dan Thomas Vaessens. Die schrijft beter.

Thomas Vaessens (2009) De revanche van de roman. Literatuur, autoriteit en engagement. Nijmegen: Vantilt, 256 pagina's, €19,95

Ruud Abma is verbonden aan de Faculteit Sociale wetenschappen van de Universiteit Utrecht.