Le comment n’est pas le pourquoi, is het motto van deze knappe roman van Margriet de Moor. En beter kan de vraag die je jezelf tijdens het lezen stelt niet verwoord worden. Een roman over vier vrouwen, onderling verbonden door Luuk Doesburg, de zoon van de ene, de geliefde van twee andere en de echtgenoot van de vierde en laatste. De verhalen staan echter allemaal op zichzelf. Vier bezeten vrouwen, bezeten van de liefde die hen tot ongewoon handelen drijft.
In het eerste verhaal is er sprake van een alleswetende verteller, en de auteur schrijft in de haar eigen karakteristieke stijl, emotieloos worden de emoties van de personages verteld, aangrijpend, zoals we dat wel vaker van haar zien. In de drie andere verhalen zijn de vrouwen zelf  aan het woord. Het knappe is echter dat de auteur haar stijl iedere keer aanpast. De opdringerige Cindy, de haastige, de gretige, bezeten van Luuk, de stadsarcheoloog van Amsterdam, de stalker bijna, aan wie niet te ontkomen valt.  Dan de wat passieve Roselynde, opgegroeid in het dorp Neerbosch, als kind al ouderloos, afhankelijk van haar geliefde broer die jong sterft, (van liefdesverdriet?) waarna ze op drift raakt. En de vierde, Myrte, de wettige echtgenote van Luuk Doesburg, moeder van zijn kinderen die tijdens een wandeltocht in Friesland haar jeugdvriendin tegenkomt waarna de ongewone herinneringen haar overspoelen.
De roman staat vol prachtige passages, zoals de dodenwake van Roselynde bij haar broer in de zijkapel van St. Antonius Abt in Neerbosch, met het beeld van de gekruisigde Christus: een dode, een bijna dode en een levende.  
Aan het eind weet je hoe alles is gebeurd. Maar waarom? In het programma Boeken zei de auteur dat ze niets heeft verzonnen in dit boek, ze heeft er alleen een roman van gemaakt.
Het leven bewandelt soms vreemde wegen, en als een auteur dit zo kan verwoorden, kun je met recht zeggen: vakmanschap is meesterschap.

Riet de Jong over Melodie d'amour

Er zijn heel veel verschillende fotoboeken op de wereld. Een groot deel daarvan is middelmaat. Als verzamelaar van fotoboeken moet je goed opletten wat je koopt, anders zit je huis binnen de kortste keren vol met die middelmaat. Maar zo nu en dan kom je iets moois tegen! Zo’n mooi fotoboek is wat mij betreft Photography: An Independent Art van Mark Haworth-Booth. Het boek bevat 89 foto’s (zwart-wit en kleur) die in het bezit zijn van het Victoria en Albert Museum in Londen en bestrijkt de periode 1839 – 1996. Dit museum  begon al in 1856 (!) met het verzamelen van foto’s  en die aandacht voor de fotografie als ‘independent art’ is er altijd gebleven.

Waarom vind ik dit een mooi fotoboek?
In de eerste plaats natuurlijk vanwege de foto’s die erin zijn opgenomen. Het boek bevat een mooi overzicht van de westerse fotografie, met enige nadruk op de fotografie in Engeland. De eerste foto is er vanzelfsprekend een van de Britse uitvinder van de fotografie: William Henry Fox Talbot - een directe afdruk van een stukje kant op lichtgevoelig papier (uit 1844). De laatste foto is ook een directe afdruk: van een baby op kleurenfotopapier (van Adam Fuss uit 1993). Allebei zonder camera gemaakt dus! En daar tussenin prachtige foto’s - met camera gemaakt - van mensen als Roger Fenton, Julia Margaret Cameron, Edward Steichen, Eugène Atget, Man Ray, Bill Brandt, Don McCullin, Cecil Beaton, David Bailey, Joel Sternfeld en vele anderen.
Ten tweede omdat de foto’s technisch heel goed zijn afgedrukt. Een slechte of middelmatige afdrukkwaliteit kan van een potentieel goed fotoboek een slecht fotoboek maken. Maar de afdrukkwaliteit van dit boek is uitstekend. Elke reproductie in dit boek houdt volledig rekening met de eigenschappen en het karakter van de oorspronkelijke afdruk.
En ten derde vanwege de tekst. In acht hoofdstukken wordt de ontwikkeling van de fotografie uitgebreid beschreven, met interessante historische details en voorbeelden, en met een goede toelichting op alle foto’s die in het boek zijn opgenomen. Weliswaar in het Engels, maar dat is dan ook het enige mogelijke bezwaar, verder leest de tekst als een trein. Het boek eindigt met een overzicht van afkortingen en noten in de tekst en een index van de personen en onderwerpen die in het boek voorkomen. Voorbeeldig allemaal.

De prijs van een boek zou geen rol moeten spelen bij de afweging van de kwaliteit van een boek. Toch vind ik het wel relevant om hier te melden dat dit boek (in zeer kleine oplage) in de kelder van de winkel in de Van Broeckhuysenstraat te koop ligt voor 5 euro!

Henk Verburg publiceert een blog over fotografie op: www.eigenaardigdier.nl

Ilja Leonard Pfeiffer, moet ik bekennen, ken ik beter van zijn boek De filosofie van de heuvel dan van zijn gedichten. Dat boek was een verslag van de fietstocht die hij met vriendin en hun beider wrakke fietsen naar Rome ondernam, om uiteindelijk in Genua uit te komen, waar ze bleven. Uit de verliefdheid voor die stad is La Superba ontstaan, de bijnaam van Genua, wat ‘de hoogmoedige’ betekent.

Ik verwachtte een even erudiet als ironisch geschreven boek als De filosofie, vol schilderachtige Italiaanse stadstafereeltjes en romantische verwikkelingen. Die verwachting kwam uit, maar heel anders dan ik had gedacht. Emigranten, zo laat Pfeiffer zien—en hij is zelf geen uitzondering—is enige hoogmoed vaak niet vreemd. De hoogmoed van het uitverkoren zijn, degene die het gaat maken in den vreemde.

Die hoogmoed gaat gepaard aan hoop: dat het daar inderdaad beter zal zijn, want hoe kun je teruggaan zónder geslaagd te zijn? Niet zelden slaat die hoop dan om in wanhoop zodra de emigrant het land van bestemming bereikt heeft en geconfronteerd wordt met de barre realiteit.

Dat geldt voor de Italiaanse emigranten die begin 19^e eeuw vanuit Genua naar Amerika vertrokken, net zo goed als voor de Afrikaanse vluchtelingen die daar een eeuw later aankwamen. Pfeiffer, de dikke dichter uit het Noorden zit het op zijn voor toeristen onvindbare terrasje met een negroni naast zijn notitieboekje goed voor elkaar te hebben en ziet de ellende om hem heen hoopvol aan. Allemaal stof voor zijn roman, die als bij Van der Heijden in zijn beste dagen het ene lyrische hoogtepunt na het andere bereikt.

Maar de titel van het boek is niet voor niets La Superba. ‘Ik wil laten zien hoe mooi de hoop is, en hoe onterecht’, schrijft Pfeiffer ergens in het boek. Daar is hij op een schitterende wijze in geslaagd. En ergens voelde ik me betrapt: waar loopt mijn eigen hoop, vermomd als hoogmoed, het risico om op een dag, ongelegen maar niet echt onverwacht, in wanhoop om te slaan?

Hartger Wassink

Eerst het goede nieuws: Onderstaand boek ligt van € 49,80 voor € 14,95 in onze winkel!

Henk Verburg schrijft hierover:
Aan het begin van de Tao te King van Lao Tse staat: “De Tao waarover gesproken kan worden is niet de ware Tao”. Iets dergelijks geldt voor de foto’s van de Duitse fotograaf Thomas Struth (1954). Je kunt er wel over schrijven, maar het lukt je niet om zijn foto’s in woorden te vangen. Dat gaat mij in deze column dus ook niet lukken. In het boek Still, dat in 2001 werd uitgegeven, proberen maar liefst vier deskundigen de foto’s van Thomas Struth te duiden. Wat ze duidelijk maken is dat het bijzondere foto’s zijn van een bijzondere fotograaf met een bijzondere aanpak. Maar waar ‘m dat nou precies in zit blijft ongrijpbaar.
Still  is uitgegeven naar aanleiding van de eerste grote Europese overzichtstentoonstelling van het werk van Thomas Struth in 1989. Het boek bevat naast de genoemde essays 52 fotoafdrukken (in kleur of duotoon). Wat zeggen die over de fotografie van Thomas Struth? In eerste instantie zie je niet zoveel aan die foto’s. Het zijn foto’s van bloemen, van straten in grote steden, portretfoto’s van personen en gezinnen en foto’s van bezoekers in musea. Pas als ik langer kijk beginnen kleine dingen me op te vallen. Die hangen samen met de manier waarop hij foto’s neemt. Thomas Struth is een leerling van Bernd (1931) en Hilla Becher (1934). Dit zijn Duitse fotografen die vooral bekend zijn geworden door hun foto’s van industriële gebouwen in Duitsland. Die ze altijd op dezelfde objectieve, neutrale manier vastlegden met behulp van een grote platencamera, met lange belichtingstijden. Elke vorm van toeval, subjectiviteit en interpretatie werd in hun foto’s geweerd. Ik snapte nooit waarom ze daar zo beroemd mee werden. Totdat ik hoorde dat ze ook fotografieles gaven, en dat hun leerlingen (naast Struth ook Andreas Gursky, Thomas Ruff en Candida Höfer) heel succesvol waren in de kunstfotografie. Thomas Struth verkocht bijvoorbeeld een van zijn museumopnames voor meer dan een miljoen dollar! Kennelijk droegen de Bechers iets bijzonders over aan hun leerlingen. Dat is wat je ziet in de foto’s van Thomas Struth in het boek Still. Een hele neutrale, objectieve manier van kijken. Zoveel mogelijk recht van voren, neutraal belicht, niet met een kleinbeeldcamera, maar met een grote platencamera, die lange belichtingstijden noodzakelijk maakt (waardoor je soms bewogen mensen in de museumfoto’s ziet).

De foto’s van Thomas Struth roepen bij mij het gevoel op dat ik net een hoek om ben gelopen, of dat ik uit de trein stap in een vreemde stad, en dan om me heen kijk. Met een blik van: Waar ben ik, wat zie ik, wat is dit?  De foto’s vragen me: Kijk naar mij! Wat zie je?  Als je naar zijn foto’s kijkt snap je dat hij ooit zei, dat hem vooral foto’s interesseren die geen persoonlijke signatuur hebben. Zoals die van de Bechers (of die van de Fransman Atget). Door die manier van fotograferen is Still mijns inziens een prachtige verzameling geworden!

Henk Verburg publiceert een blog over fotografie op: www.eigenaardigdier.nl

Wildvreemd - Bitterzoet

Carina Stander heeft in haar roman Wildvreemd een wereld geschapen waar de westerse verstedelijkte mens af en toe naar verlangt, een wereld midden in de intrigerende Afrikaanse natuur, met ons onbekende dieren, vogels en vissen. Een pure oerwereld waarin stilte en het geroep van dieren het enige is wat je hoort. Maar rust en vrede zijn bedrieglijk. Overal waar mensen zijn is onrust, jaloezie, haat, wreedheid. Ook in deze ogenschijnlijk de beste van alle werelden. Het zoete zit hem in de poëtische manier waarop de auteur deze oerwereld oproept, het bittere in de harde werkelijkheid: de stropers, de stormen, de bosbrand. De vrouw die in deze streek een eenzaam bestaan probeert op te bouwen, blijft een outcast. Slachtoffer van de grensoorlogen komt ze bij toeval hier terecht. En dan volgt een verhaal dat de lezer lang bezig zal houden.

Ik wens u een paar bijzonder boeiende en aangename uren!

Carina Stander - Wildvreemd. Athenaeum-Polak & Van Gennep (2013), paperback, isbn 9789025370428. €19,95

Rietblazer/bandleider/componist Bo van de Graaf laat zich al ruim 25 jaar bepaald niet kisten of  koeieneren. Tegen de klippen op -en zeer zeker ook tegen alle tegenwinden (ambtenaren die een projectaanvraag  afwijzen bijvoorbeeld)-  spettert en schatert het BO luidkeels rond.

Zijn gezelschap I COMPANI timmert  intussen aan een inmiddels indrukwekkend oeuvre  en het bijwonen van een live-concert is  telkens een lust  voor ogen en oren. I COMPANI is uniek.
 
Natuurlijk, er zijn heus ook wel andere gezelschappen te vinden die bijvoorbeeld  gecomponeerde  filmmuziek als startpunt nemen. Maar hoe Bo en I COMPANI dat doen met bijv. de muziek van Nino Rota en de films van Federico Fellini, in nauwe samenwerking met een VeeJayⁱ, dàt wordt nergens vertoond. Nergen dus. Bo van de Graaf, niet voor een gat of wat te vangen, doet het bovendien met evenveel plezier ook omgekeerd (van filmmuziek naar weer t beeld; Last Tango in Parisⁱⁱ).

Bo van de Graaf laat zich daarbij maar door èèn ding leiden: en dat is door zijn instinct. Bij BO is dat die van een groot gebleven spelend  kind. Impulsief, van hap naar snap, of zo u wilt van stapel naar stamel. Van lach naar traan, van divaⁱⁱⁱ naar lellebel;  van courtisane naar cortisone, van kolderiek  naar katholiek.  Niets wordt door BO bij de voor- of nabaat uitgesloten: roept u maar en BO staat klaar^iv.

Het recente huzarenstukje is wel I COMPANI’s uitgebreideldste versie: I COMPANI EXTENDED 2013.^v

Het betreft een opname van de LUX Impro Marathon (27 januari 2013). Met slechts een uurje oefenen werden de vele gastmusici  (maar liefst 23^vi musici ) wellustig voor de leeuwen gegooid. Want het publiek mocht improvisatie opdrachten opgeven per sms (SMS in Concert).  Bovendien werd er ter plekke bedacht welke kant het allemaal  kon rollebollen (Thelology en FreeJazzKaraoke!) Daarnaast werden eerder gespeelde stukjes  zoals Nino Rota’s Il Duca di Würtemmberg (uit Fellini’s Casanova) onder handen genomen. Dit uurtje vrijgeluiden -stevig geinjecteerd door de schuivende zonpanelen van Sun RA- sluit stomend af met The Happy Cooker en dat is zo’n stamperdeuntje -New Orleans aan de Waal- dat nog dagen daarna door je hoofd blijft tuimelen en schateren.

Bo van de Graaf is dus zo’n musicus cq profeet die het verdient het om in binnen- en buitenland nog meer geëerd en dus gehoord te worden. En omdat jazzmusici in deze tijden zelfs nog minder rechten lijken te hebben als dieren en zeker ook op eigen bodem maar al te vaak worden  afgewezen, zeg ik het graag op deze plek. Bo van de Graaf verdient het om gehoord en gezien te worden. Nu en in de komende jaren!

Ruud de Quay

ⁱMartijn Grootendorst dus!
ⁱⁱIcdisk nummer 10-02
ⁱⁱⁱLuistert u maar naar GARBO (and other godesses of the cinema)
^ivNeem nou mijn kleine favorietjes  Bo’s Art Trio & Simon Vinkenoog: Cobra (icdisk nr 0502), met Michiel Braam en Fred van Duijnhoven spetteren de letteren weer eens een keertje. Of Bo’s impressies van de NYC ondergrondse, compleet met hoorspelgesprek feat. Sonny Rollins! (icdisk nr 0501)
^vIcdisk nummer 13-01 eveneens te bestellen bij www.icompani.nl maar als t goed is heeft Boekhandel Roelants ook een voorraadje in huis: zo niet, dan stevig reclameren!
^viFred van Duijnhoven-Rob Verdurmen (ds), Arjen Gorter-Carel van Rijn- Dion Nijland (b), Bram en Jasper Stadhouders (g), Laia Genc - Frank van Merwijk - Nico Huijbregts - Eugene Flören - Rogier Telderman (p), Henri Rijken (marimba), Aili Deiwiks (v), Michel Mulder (bandoneon), Jacqueline Hamelink (cello), Hans Sparla (tbn), Jeroen Doormernik-Wouter van Bemmel (tpt), Mete Eker - Frank Nielander - Bo van de Graaf (rieten), Simin Tander - Jacqueline Hamelink (voc)

Uiteindelijk is Wissel, denk ik, een boek over moed. Sabine van den Berg schreef een boek over een vader die van geslacht verandert en daarmee zijn gezin in een emotionele centrifuge gooit die maar door lijkt te blijven draaien. Het verhaal is des te indringender, omdat het is gebaseerd op de persoonlijke jeugdervaringen van de schrijfster.
Enkele keren heb ik Paul van Tongeren horen spreken over de kardinale deugden: verstand, rechtvaardigheid, moed en maat. Hij legde dan uit dat deugden geen uitersten zijn, eindpunten om naar te streven, maar juist het midden tussen twee uitersten, punten die je steeds moet opzoeken.
Op het eerste gezicht lijkt de moeder in het boek de deugdelijke tegenhanger van de losgeslagen vader. Waar hij volledig onverstandig handelt, blijft zij wijs. Waar hij totaal onrechtvaardig zijn gezin in de problemen brengt, ziet zij zijn gedrag in het perspectief van het moeilijke leven dat hij gehad heeft. Waar hij zich exuberant te buiten gaat aan kleding en auto’s, leeft zij zuinig en houdt zo het gezin uit de problemen.
Maar bedacht ik me, is ze wel zo deugdelijk? Zij is immers niet slechts verstandig, maar zij mijdt obsessief ieder risico. Zij is niet zozeer rechtvaardig, nee, ze weigert te oordelen, waar dat door haar radeloze kind van haar gevraagd wordt. Zij houdt niet slechts maat in haar uitgaven, maar perst zichzelf volledig uit om de buitennissigheden van haar man te bekostigen.
Op één deugd vinden vader en moeder elkaar: beiden ontbreekt het aan moed. Waar hij de moed ontbeert om werkelijk in het reine te komen met wie hij is, en zijn gezin nodig heeft om te zwelgen in een niet te stelpen gebrek aan erkenning, daar ontbreekt het bij haar aan moed om daar paal en perk aan te stellen.
De enige die moed toont in het boek, is de hoofdpersoon zelf. Na een lange worsteling met uitersten in emoties, vertelt zij haar vader waar het op staat: “Je denkt steeds dat het aan je lichaam ligt, maar het ligt aan jou.” Het vergt moed om dat te zeggen, en nog meer moed om dit alles zo beklemmend en tegelijk zo helder op te schrijven als Sabine van den Berg gedaan heeft.

Hartger Wassink

Taalfilosoof, psycholoog, dichter en vaste klant van de boekhandel Harry van de Vijfeijke schreef zijn eerste column over Religie zonder God van Theo de Boer en Ger Groot (uitgeverij Sjibbolet, Amsterdam):

Korte reactie van een lezer

Het gaat om 4 essays waarin zij op elkaars teksten reageren. Ik heb het werk met veel genoegen gelezen, vond het verademend en spannend vanwege de vanwege de zeer zorgvuldige, uiterst heldere  gedachtewisseling over een onderwerp rondom welk de messen nogal eens stereotiep geslepen en gehanteerd worden. We hebben het over religie anno 2013. Ikzelf, een atheïstische lezer met een katholieke achtergrond, die zijn (filosofische) antenne wel heeft uitstaan naar de finesses van het religieuze fenomeen en de betekenis die het kan hebben voor individu en/in gemeenschap was met name benieuwd naar het betoog van de verklaarde atheïstische filosoof Ger Groot. Ik werd op mijn wenken bediend via zijn hoofdstukken “De kracht van het gebaar” en “De ervaring van het schandaal”! Groot, met goede herinneringen weliswaar aan zijn katholieke socialisatie, verheldert en troost, al zal hij op het laatste wellicht niet uit zijn. Theo de Boer, van protestantse huize, beschrijft prachtig de emancipatie van de filosofie uit de theologie, hij houdt de Openbaring hoog en vertaalt de bronnen naar de eigentijdse existentie.
Een vitaal filosofisch gesprek tussen twee inspirerende denkers. Laat er meer van zulke boeken geschreven worden! De verheldering en daarmee eventueel de troost, landen, schat ik, vooral als de lezer enige filosofische achtergrond heeft.

Harry van de Vijfeijke

In deze roman van J.M. Coetzee komen een oudere man, Simón, en een jongetje van een jaar of zes, David, die niets met elkaar te maken hebben, aan in een land waar Spaans wordt gesproken. David is een brief kwijtgeraakt waarin de namen van zijn ouders stonden en Simón heeft zich over hem ontfermd. Ze worden zonder enige achtergrond of context in een vreemde samenleving neergezet. Ook Cormac McArthy doet dit in De weg, het is een literaire truc die veel effect genereert en  waardoor niet alleen de personages ontheemd worden neergezet maar ook de lezer enigszins de weg kwijtraakt. En daardoor het boek niet meer kan neerleggen!
Simón heeft zich voorgenomen Davids moeder te vinden. En hij ‘vindt’ een moeder. Een maagdelijke moeder. De vader blijft buiten schot. Deze gegevens komen in de verte overeen met de officiële versie van de kinderjaren van Jezus. Maar dat is dan ook alles, want de kleine David is, hoewel  een prachtig (zie de omslag van het boek), en hoogbegaafd kind, maar jammer, ook onbetrouwbaar en leugenachtig.
Blijft de prikkelende vraag: hoe ziet deze zwijgzame auteur de figuur van Jezus en het Bijbelse verhaal? Kortom: de roman is voer voor literatuurinterpreten. Naast het zoeken naar een antwoord blijven er talloze prikkelende vragen waar een geïnteresseerde leesclub meer dan een avond genoeg aan heeft en genoegen aan zal beleven!
Ik móet het even kwijt: Uitgeverij Cossee heeft dit boek prachtig uitgegeven, gebonden en voor een zacht prijsje!
Riet de Jong

J.M. Coetzee - De kinderjaren van Jezus. Uitgeverij Cossee, isbn 9789059363885. €19,90

De Kunst van Drie. The Art of Trio. Vele vellen zijn daarover geschreven: de gevallen en situaties derhalve dat de cirkel de driehoek is of zou kunnen huizen. De der mens meest gewenste graad van perfectie derhalve, of zo u wilt: het ongehoord gelofelijkste van wat zich laat vergloren. De zoek van hoek; waar zich de rand rond weet van een tot drie.

Standaard oftewel de norm van (wat) deze Triniteit (heet te zijn), is het trio van Bill Evans (p)/Scott LaFaro (b) en de eerder op deze plekⁱ bezongen lichtslagwerker Paul Motian (drums dus).

En inderdaad, veel van daarvoor en nog veel meer van daarna kan aan de lichtzinnelijke lyriek van dat trio niet tippen. Dit trio van BillEvans – en in  deze samenstellling  duurde lichtjaren te kort!-  blijft tijdloos suggererend:   mijn voorkeur gaat evenwel  niet uit naar de zomermiddag in de Village Vanguard in de van 1961ⁱⁱ, maar naar de februari in en van dat jaar. Explorations heet die plaat/cdⁱⁱⁱ. de eerste roze ochtendhemel van het jaar, het ontwaken dat gewoonweg verlangt naar de eerste lentedag. Nooit (daarvoor en daarna) werd de naam Elsa zo zelfverzekerd betwijfeld. Nimmer spelde zich een mierzoet TinPanAlley-liedje Haunted Heart  zo hartverschreurend aardsgebitterd. Agiel en ijl. Etherisch? Wegcijferend? Oh ja, maar lentellillend, ook na 52 jaar.

Van geheel andere orde en andere tijden -en evenzeer ongerijmd bewijs dat cirkels zich tot  een driehoek kunnen laten buigen- is het trio van Jason Moran (1975). Zijn trio geheten Bandwagon^iv schokt en stoft inmiddels alweer ruim een decennium de seizoenen door. Schokt en stoft, inderdaad en vooral ook bijt: want  Moran, Jason is in vele opzichten de tegenpool van Evans, Bill (1929-1980).
Waar Evans zich te doel stelde de lucht zoveel mogelijk te laten luchten, bij en nadat hij (van alles wat) ooit eerder hoorde (en zich uiteindelijk -Icarisch-helemaal kapotspoot met heroine), begint Jason Moran juist met en vanuit het tegendeel.

Zelfverzekerd snijdt Moran aardszeker de lucht aan: vanuit de baarmoederaarde slaat en sleept hij het delfgoud (de traditie!) naar boven. Moran snijdt het  warmgoed goudgebekt de wereld in. U wilt een doorsnee, van wat Moran zich klieven en kleven laat? Billie Holiday, James P.Johnson, Thomas Fats Waller, Thelonious Monk, Mal Waldron, zijn leermeester Andrew Hill niet te vergeten, maar ook Sergei Prokofiev en Robert Schumann! Wouter Roelants’ afdeling klassiek gezaakten kan zich daarmee inderdaad menig voordeel meedoen!).
Los van al die naamwemelstorm is veel wezenlijk dat Jason Moran daarbij -allesbehalve ijl- recht op zijn doel afgaat. Tijdens concerten (en ook op geluidsopnames) laat hij het origineel (be it Prokofiev be it Waldron’s Fire Waltz, Bille Holidays Big Stuff of zelfs het door Monkhemzelf nimmer met een noot veranderde Crepuscule with Nellie^v) rustig meespelen. Moran schokt en schenkt zijn leven en lijf volop daartegen aan. Allesbehalve wegcijferend: gulzigst en allesbehalve karig, in het geven en nemen. De kiepkar die zijn trio is, haakt aan op vele haltes^vi.

Het leven -of zo u wilt diens afdruk geheten o.a. kunst, dus ook die van 3- haakt zich de hoek van zoek, van drie in een. De kunst dus om de cirkel bol van leven te laten staan.

Ruud de Quay

ⁱover Motian schreef ik ergens in 2006 en verder haakte ik hem aan toen Motian stierf. Bovendien viel ook zijn naam in mijn laatste stukje dat geplaatst werd. Paul Motian. Paul Motian.
ⁱⁱSunday at the Village Vanguard, Riverside en thans Original Jazz Classic OJC nummer 140, juni 1961, met als knooppunt -El Aleph in Borges-termen het nummer Solar
ⁱⁱⁱEveneens Riverside en thans OJC, te weten nummer 037, februari 1961
^ivMet Tarus Mateen (b) en Nasheet Waits (ds)  
^vEen paar CD’s : 'Same Mother'- Blue Note (2004) en vooral ook 'Ten' - Blue Note (2010)
^viBegin maart 2013 vertrouwde me Nasheet Waits me desgevraagd toe dat de Bandwagon inmiddels werkt aan een nieuwe CD  met de werkjes van Thomas Fats Waller; te verschijnen in het najaar 2013.

Was u dat beloofd,  om ook nog iets meer te vermelden; over hoe en van wat zich in 2012 mooi verhoorde. Ook deze bloemlezing is zeer subjectief (ohne Gewähr derhalve, ebenso und soweiter/stoepgarantie). Inderdaad ja, sommige schijven groefden zich reeds in 2011. De reden dat ze hier vermeld staan is dan ook volstrekt subjectief (omdat ik ze pas echt goed hoorde, in het vorige jaar dus)

Vijay Iyer 3: Accelerandoⁱ

Zonder twijfel behoort daartoe ten eerste deze CD van Vijay Iyer. Iyer heeft het begrepen. Te weten dat en wat traditie is. Dat een mens niet alleen staat, maar zich geworteld heet. Staan op de schouders van de reuzen heet dat,  maar zonder dat plakkerig wordt  (nahijgen in de nek derhalve). Iyer danst op deze schijf de muziek in en uit als beweging, van binnen naar buiten en omgekeerd. Daarmee staat hij in de traditie; van de traditie die Herbie Nichols, Ellington heet, maar ook van Michael Jackson en de hierna te noemen Threadgill. Iyer’s spel is hallucinerend: soms hameren de klanken om dan weer in stilte te lonken.  Iyer lonkt zijn  innerlijkste tijd totdat de  muziek zich uiterst klinkt. Tot de dingen die me het afgelopen jaar speten, is dat ik Iyer’s optreden met Misha Mengelberg – een diepgekoesterde wens van Iyer en een daad van liefde- afgelopen najaar miste.

Henry Threadgill’s Zooid : Tomorrow Sunny/The Revelry, Spp

De oude meester Henry Threadgill  (15 februari 1944-heden) maakt al decennia de merkwaardigste muziek: met zijn band ZOOID (bezetting: rieten.cello.gitaar,tuba-trombone, bas en drums) schuift en schokt het, zuigt en plakt het. Schraapt de wind (Threadgill is van Chicago, the Windy City) van guur naar hartverwarmst. Maar Threadgill doet niet aan weervoorspellingen.  Daarvoor is zijn  muziek dan ook  te raadselachtig. Threadgill klopt de tijd en ruimte, zoals de de hartslag zich overslaat en danst dat altijd schuurbaar.  "Music should go right through you, leave some of it inside you, and take some of you with it when it leaves”. Muziek derhalve  om van en mee te dansen.

Michiel Braam: Hybrid 10tet. On the Moveⁱⁱⁱ

Braam ontbond zijn BikBent in het afgelopen jaar. Maar uit dat amalgaam ontstond Hybrid 10tet als nieuw vehikel. Het tiental is bijzonder van opbouw: een rockzwetenmag-trio is aangevuld met drie stuks koperimprovisatoren (niveau volbloedarabieren). Die legering wordt versmolten met de leden van het Matangi 4-tet (violen & cello). Voor elke concertlokatie componeerde Braam een stuk waarop vervolgens los kan worden gegaan.  Te North Sea Jazz dit jaar was dit optreden een regelrechte sensatie.

Craig TABORN – Avenging Angel^iv

Een grensgeval, want beschreef ik dat al eerder in een stukje, een jaar geleden^v. Maar zijn solo-optreden te NSJ was van een tenminste in het afgelopen jaar niet herhaalde intimiteit. En alleen al daarom moet deze CD ook hier nogmaals vermeld zijn.

Bobo Stenson Trio- Indicum^vi

De Deense pianist Stenson sleept  zich met deze CD de weg in en verder van een ongehoorde schoonheid, waarbij het grote van de stilte –het ongezegde- toch nog (nog net) zich horen laat. Zeer geschikt voor Pärt-adepten (getuige de titels zoals Ermutigung, Ave Maria. Ubi Caritas), maar ook bruikbaar voor stralende aardstralers (Indigo/Your Story/ La Peregrinación).Met die vergelijking doe  ik Stenson zeer tekort: het geheim is dat Bobo Stenson zijn niet-weten dus daar  verankert. Daar:   tussen aardse onthechtig en geestelijkste orthodoxie.

Masabumi Kikuchi Trio -Sunrise^vii

Nog eentje dan. Nog èèn  CD die mijn om meerdere redenen  nabij zal blijven. Niet alleen omdat dit de –voorzover mijn informatie reikt- laatste opname is, (“hier al in dit aardrijk”, tenminste)van  slagwerker Paul Motian. Maar ook omdat een CD is die ik mijn vader niet meer kon laten horen.  Het zal (mij)  in 2013 in elk geval zo zijn. Luisteren (en lezen en leven):  zonder dat .  Staand op de schouders  mag en kan het zich wankelmoedig weten. Zo zal ook 2013 wezen en zo zal ook 2013 heten. Daarom en daardoor zal ook 2013 zalig wezen.

Ruud de Quay

ⁱACT Music 9524-2, met Stepan Crumb (bas) en Marcus Gilmore (drums); te horen valt oa een heruitvinding van Human Nature (en linkt zich dat dus met niet alleen Michael Jackson en Miles Davis. Maar ook met een eerdere solo-uitvoering van Iyer. Zie ook “valt er nog wat te genieten?” http://www.roelants.nl/muziekbulletin/item/column-van-ruud-de-quay-jazz-en-zo-valt-er-nog-wat-te-genieten-1-vijay-iver.html

ⁱⁱPI Records PI 14, met Liberty Ellman (gitaar), Jose Davila (trombone – tuba), Christopher Hoffman (cello). Stomu Takeishi (basgitaar) en Elliot Humberto Kavee (drums).
ⁱⁱⁱBBBCD14, te bestellen via www.michielbraam.com
^ivECM 2207
^vhttp://www.roelants.nl/muziekbulletin/item/column-ruud-de-quay-jazzpiano-6-graig-taborn.html
^viECM 2233, met Anders Jormin (bas) en Jon Fält (drums).
^viiECM 2096, met Thomas Morgan (bas) en Motian dus. ook over hem schreef ik eerder. http://www.roelants.nl/muziekbulletin/item/jazzdichter-stephen-paul-motian-25iii1931-22xi2011.html
^viiihttp://www.lantarenvenster.nl/36-3061-Enrico_Rava_Quintet

Ter ere van de 100^ste geboortedag van Albert Camus geeft de Bezige opnieuw De Vreemdeling uit, deze keer in een vertaling van Peter Verstegen. Een hernieuwde boeiende ontmoeting met Meursault, de mens zoals de existentialisten hem zagen. In de wereld geworpen en niets raakt hem, hij werkt, leeft en geniet van de zee, het strand, zijn vrienden,vrijen met Marie, maar houdt hij van haar? Nee. Is hij erg geschokt door de dood van zijn moeder? Nee. Maar dan gebeurt het, onder de bloedhete zon van Algerije doodt hij een man en vindt hij de wereld tegenover zich. Nu wordt hij gedwongen na te denken, al doet hij zijn uiterste best aan zichzelf te ontsnappen. Zijn proces verloopt als het ware buiten hem om, tot hij zich woedend maakt op de aalmoezenier en uiteindelijk zijn aanstaande dood accepteert.

De Bezige Bij heeft het boek een nieuw uiterlijk gegeven, maar ook nieuwe vertaler. Een subtiele vertaler, die de prachtige Franse tekst helemaal tot zijn recht laat komen. Wat mij opviel was dat Peter Verstegen af en toe aan het begin van een nieuwe alinea de v.t.t. gebruikt. Dat schuurt een beetje, tot je merkt dat het spanning oproept, verwachtingen wekt. En ja, aan het eind van het eerste deel worden die verwachtingen ingelost en schiet Meursault vijf kogels in het lichaam van een Arabier. Een boek om te bezitten en iedere drie jaar opnieuw te lezen!

Door: Riet de Jong

John Williams - Stoner
Uitgeverij Lebowski

Wanneer u drie lange avonden vrij hebt, of een weekend, lees dan Stoner van John Williams. Hoewel het verhaal een aanloop nodig heeft, werkt het al snel verslavend. William, Bill, Willy Stoner is de enige zoon van een straatarme boer die per ongeluk op de universiteit komt om een betere boer te worden, maar de landbouwstudie in het tweede jaar opgeeft en overstapt naar de Engelse literatuur. Na zijn examen krijgt hij een promotieplek, maar dan maakt Stoner een verkeerde keus: korte tijd later vraagt hij een meisje, een bankiersdochter ten huwelijk. Een soort karikatuur, een reclamepop van karton, zonder normale gevoelens.

De auteur volgt Stoner in zijn zowel emotionele als in zijn professionele ontwikkeling, in prachtige filosofisch getinte beschouwingen. Stoner blijkt een buitengewoon ongewone man te zijn, een die zichzelf buiten de tijd voelt staan, maar die 'de leegte miraculeus te boven' weet te komen. Hij ontdekt dat hij ongelooflijk houdt van de literatuur en ook van zijn beroer als leraar. Niets is mooier dan zijn enthousiasme en kennis over te dragen aan zijn studenten.

Wanneer hij een ongewone student in zijn werkgroep krijgt, eentje die een beschermheer heeft, helaas het hoofd van het instituut, houdt hij vast aan zijn eigen normen voor wat kennis betreft. Goed zo, Stoner, denk je als lezer, maar er wordt een universitaire! intrige op touw gezet waar de honden geen brood van lusten en waar hij tot aan het eind van zijn leven slachtoffer van zal zijn. Maar hij wijkt niet! Nooit een mooiere sterfscène gelezen dan deze. Een boek waar je lang wakker van ligt.

Riet de Jong

John Williams - Stoner (Nederlands en Engels)

De bijbel voor ongelovigen

Na de sociale wetenschappen zijn nu ook de Rechtswetenschappen opgeschrikt door een fraudekwestie. De Amsterdamse hoogleraar Peter Rijpkema zou grote gedeelten van een leerboek met minieme bronvermelding onder zijn eigen naam overgenomen hebben. Het doet denken aan het omvangrijke gemanipuleer met verzonnen databestanden van die andere hoogleraar, Diederik A. Stapel. Toch bedacht Stapel tenminste alles nog zelf en kwam deze hoogleraar niet verder dan het indrukken van de toetscombinaties Ctrl-C en Ctrl-V. Je leest het en denkt: “Dat geloof je toch niet?” Vervolgens lees je dat zijn factulteit voorlopig niet denkt aan maatregelen. En weer denk je: “Dat kan toch niet waar zijn?”

Een citaat. “De neiging om elkaar op te lichten, je zin te krijgen door middel van listen en lagen en de leugen boven de waarheid te kiezen, is blijkbaar onweerstaanbaar. Oprechtheid wordt misschien gezien als te riskant waar het gaat om het boeken van het gewenste resultaat, waardoor de verhalen van mijn vaders en voorvaders vol zitten met valstrikken. Zie de mens.”

Het komt uit “De bijbel voor ongelovigen” van Guus Kuijer en tegen de tijd dat deze passage langskomt, hebben we er al een ongelooflijke hoeveelheid list en bedrog op zitten, niet in het minst van God zelf. Wie nog enigszins kerkelijk is opgevoed, kent de lijn van de meeste verhalen uit het boek Genesis nog wel: de schepping, de vlucht uit het paradijs, de fatale ruzie tussen Kaïn en Abel, het bedrog van Jakob en Rebekka waarmee Esau zijn eerstgeboorterecht verspeelde, tot aan Jozef en zijn broers in Egypte aan toe. Maar de manier waarop Kuijer met enige milde spot de (schijn)heilige dogma’s negeert, en zijn twijfel en scepsis niet verbergt, zet de achterliggende boodschap van de verhalen in een volstrekt nieuw licht.

Kuijer is gezegend met een bovenaardse vertelkracht, die opnieuw de betekenis blootlegt van deze duizenden jaren oude legenden, die tot in onze vezels (en meer dan sommigen lief is) onze huidige cultuur en samenleving bepalen. Het blijken bovendien nog steeds ware pageturners te kunnen zijn. Maar hun belangrijkste waarde voor mij is, dat als ik weer eens de krant lees en zie wat mensen voor fratsen en streken uithalen, ik nu denk: “Zie de mens.”

Een onmisbaar boek om te begrijpen wie we zijn, waar onze moraal op gebaseerd is, te stoppen met gemakkelijke oordelen en een voorzichtige nieuwe start te maken met het gesprek over waar het naartoe zou moeten.

Hartger Wassink

Guus Kuijer - De Bijbel voor ongelovigen. ISBN 9789025370053. €18,95

We hebben er een nieuwe columnist bij. Riet de Jong-Goossens is vaste en graag geziene klant van onze boekhandel. Ze is van huis uit vertaler en won in 2010 nog de Martinus Nijhoff Prijs voor haar vertalingen van Zuid-Afrikaanse literatuur naar het Nederlands. Haar eerste column schreef ze over Oorlogsdagboek 1942-1944 van Hélène Berr en Vader van God van Martin Michael Driessen.

Hélène Berr
OORLOGSDAGBOEK 1942-1944

Hélène Berr was een meisje uit een welgestelde hoogontwikkelde joodse familie uit Parijs. Ze studeerde Engels en filosofie aan de Sorbonne. Aanvankelijk is het boek een verslag van een onbezorgde studente, met veel vrienden, die musiceren, debatteren, wandelen en naar hun buitenhuis gaan. Literatuur, muziek en de liefde spelen een hoofdrol. Maar vanaf juni 1942 wordt alles anders: de gele ster wordt verplicht en de Duitse bezetters laten hun ware bedoelingen zien.
Dag na dag wordt de sfeer grimmiger, de toestand ondraaglijker. Maar wat dit boek zo bijzonder maakt is dat Hélène nooit ten onder gaat aan de toestand. De beschouwingen over haar opvattingen en de algemene toestand in het land zijn ongelooflijk interessant. Ze blijft lezen en studeren, weet de dingen tegenover elkaar te zetten, moed te houden, te helpen  waar ze kan, onder andere bij de kinderhulpdienst, en te blijven geloven in een leven na de oorlog met haar grote liefde Jean. Helaas wordt dat vertrouwen beschaamd en wordt ook zij slachtoffer van de waanzin van de bezetter.

Martin Michael Driessen
VADER VAN GOD

Het is een opmerkelijk verschijnsel: op de meest uiteenlopen plekken ter wereld verschijnt plotseling een boek met een zelfde maar ongewoon thema. Zoals The Road van Cormac McCarthy, USA, La possibilité d’une île  van Michel Houellebecq, Frankrijk, en in Zuid-Afrika Horrelpoot van Eben Venter: de toestand van de wereld na de grote en alles verwoestende catastrofe. Enkele weken geleden verscheen Vader van God van Martin Michael Driessen, Nederland/Duitsland, en sinds vorige week ligt De kinderjaren van Jesus van J.M. Coetsee, Australië/Zuid-Afrika, bij uw boekhandelaar. Tot nu toe weten we weinig over de kinderjaren van Jesus, zullen deze twee boeken ons wijzer maken? Ik moet mij beperken tot de Vader van God, God die geen vader had, God die ook geen tijd heeft (‘Zijn tijd is de gelijktijdigheid van alle tijd’) en zo graag zou willen. Hij stuurt Gabriël naar Maria en Jozef, met de bekende gevolgen. Jozef die weet wat zijn zoon te wachten staat, ontvoert hem en houdt hem buiten het bereik van de cyberspace van de engelen,  min of meer gevangen, want zelf is Jesus door een ongeluk tot niet veel in staat. Pas als zijn voorloper in het spel komt, begint zijn ware leven. We weten nu dat er eigenlijk niet veel te weten valt, maar ongewoon en boeiend is het wel.

Riet de Jong-Goossens

Beide boeken zijn te koop via onze webshop:

Oorlogsdagboek 1942-1944, Hélène Berr. ISBN 9789044512700, gebonden, €12,50

Vader van God, Martin Michael Driessen. ISBN 9789028424784, paperback, €17,90